Οι Αποκριές, πριν γίνουν λαϊκό έθιμο, πατούν πάνω σε μια παλαιότατη τελετουργική λογική: τη μετάβαση. Εκεί όπου ο άνθρωπος αφήνει για λίγο την «κανονική» του ταυτότητα, μπαίνει σε έναν άλλο χρόνο και, μέσα από σύμβολα, ανατροπές και κοινά δρώμενα, οδηγείται σε κάθαρση και αναγέννηση. Αυτή ακριβώς η λογική ήταν ο πυρήνας των ελληνικών Μυστηρίων.
Στα Ελευσίνια Μυστήρια ο άξονας ήταν ο ιερός μύθος της Δήμητρας και της Περσεφόνης: η απουσία της κόρης, ο πόνος της μητέρας, η «νεκρή» γη, και ύστερα η επιστροφή, η βλάστηση, η υπόσχεση ότι η ζωή δεν τελειώνει στο σκοτάδι. Η μύηση ήταν βίωμα. Ο μύστης περνούσε από στάδια προετοιμασίας και κάθαρσης, ακολουθούσε πομπές και τελετουργικές πράξεις που κορυφώνονταν στη μεγάλη τελετή της αποκάλυψης: εκεί όπου το σύμβολο γίνεται εμπειρία και η εμπειρία γίνεται εσωτερική βεβαιότητα. Γι’ αυτό και η παράδοση των Μυστηρίων έλεγε πως ο μυημένος «έμαθε να ζει και να πεθαίνει καλύτερα» επειδή είδε και βίωσε κάτι.
Στα Διονυσιακά Μυστήρια ο πυρήνας είναι διαφορετικός αλλά συγγενικός: ο Διόνυσος ως θεότητα της έκστασης και της λύσης (λύσιμο των δεσμών). Ο μύθος του Διονύσου που σπαράσσεται και αναγεννιέται —η καρδιά που διασώζεται και ξαναδίνει ζωή— γίνεται αλληγορία για την ψυχή που διαλύει το παλιό της περίβλημα και αναδύεται πιο ελεύθερη. Γι’ αυτό τα διονυσιακά δρώμενα είχαν προσωπεία, μεταμφιέσεις, θύρσους, κισσό, τύμπανα και κυμβάλια: ως τεχνικές ιερού ρυθμού που μετακινούν τον άνθρωπο από την καθημερινή συνείδηση σε μια συλλογική μυσταγωγία. Η μάσκα εδώ δεν κρύβει· επιτρέπει τη μεταμόρφωση. Και από αυτή τη διονυσιακή μήτρα γεννήθηκε το θέατρο — τραγωδία και κωμωδία — ως τελετουργική γλώσσα της πόλης.
Έτσι, οι Αποκριές μπορούν να διαβαστούν ως απόηχος αυτής της μυστικής παιδαγωγίας: μάσκα (αλλαγή προσώπου), ανατροπή (λύσιμο των κανόνων), πομπή και κοινότητα (συλλογική συμμετοχή), γέλιο και ρυθμός (κάθαρση), και τελικά μια αίσθηση ότι κάτι «παλιό» πεθαίνει για να ανοίξει χώρος στο νέο.
Το κείμενο αυτό αποτελεί προδημοσίευση και υλικό από το υπό έκδοση βιβλίο «Τεκτονικό Πανοραμα», που θα κυκλοφορήσει έως το Πάσχα, ως συνέχεια του «Τεκτονικού Παντογνώστη», με νέα θέματα και πρόσθετο ψηφιακό υλικό.
Ο ΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΑΣ ΠΑΝΤΟΓΝΩΣΤΗΣ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου